Άμα ήταν έτσι η ευφυΐα… Άιντε άιντε…

- Μαμά, σέλω να πάουμε εκείνα τα μικά τα ποντικάκια που είναι πολύ μικούλικα και γυκούλικα και που πηζάνε και γυίζουν γύω γύω και που τα αγαπάμε πολύ! Σα μου πάεις μαμούλα;;;
- Είσαι πολύ μικρός ακόμα Περικλή! Δεν μπορούμε να σου πάρουμε χαμστεράκια γιατί ακόμα δεν μπορείς να τα φροντίζεις. Αυτά τα ποντικάκια χρειάζονται περιποίηση, φαγητό και αγάπη για να μπορέσουν να ζήσουν. Όταν θα μεγαλώσεις και θα μπορείς να τα φροντίζεις μόνος σου, θα σου πάρουμε!


Και ύστερα από μερικά χρόνια...
- Περικλή, τι δώρο σου πήραμε για τα γενέθλια σου τώρα που έγινες 10;
- Τι;
- Αυτό που ζητούσες τόσον καιρό. Τρία πανέμορφα μικρά χαμστεράκια, τα οποία θα είναι δικά σου και θα τα έχεις στο δωμάτιο σου και θα τα φροντίζεις. Έχεις σκεφτεί τι παιχνίδια θα βάλεις μέσα στη γυάλα τους;
- Μαμά, αυτό είναι φοβερό δώρο. Θα τους βάλω μέσα μια ρόδα για να γυρνάνε και να παίζουν. Θα τους έχω και τρία δοχεία με νερό. Στο ένα θα έχω μπροστά κόλλα, και άμα πάνε να πιούνε από αυτό, θα κολλάνε τα πόδια τους και θα μένουν για πάντα εκεί. Στο δεύτερο θα μπορούνε να πίνουν κανονικά και στο τρίτο θα έχω μια γκιλοτίνα και μόλις πάνε να πιούνε, θα αποκεφαλίζονται. Επίσης, θα τους έχω μέσα 15 μπαλάκια πολύχρωμα. Εκεί που θα τρώνε το φαΐ τους, θα τους το έχω πάντα γεμάτο. Αλλά άμα το τρώνε όλο και χοντραίνουν, θα ανοίγω τη γυάλα και θα τα χτυπάω με τη ρακέτα του πιγκ-πογκ! Θα έχω και μια μακριά σωλήνα που θα είναι πολύ στενή στη μέση και δεν θα περνάνε εύκολα. Αλλά άμα τα καταφέρνουν, στην άκρη της θα έχω ποντικοφάρμακο…

Ερώτηση: Ποια από τις παρακάτω απαντήσεις της μαμάς είναι πιθανή;
- Ο γιος μου σχεδίασε το σπίτι τους ευφυέστατα!
- Ο γιος μου είναι πανάγαθος!
- Ο γιος μου είναι ψυχασθενής.

Το Θεϊκό Ανάλογο
Η παρούσα ανάρτηση (ευελπιστώ ότι) θα παίξει διπλό ρόλο. Όσοι επέλεξαν την απάντηση της ψυχασθένειας μπορούν να συνεχίσουν στα επόμενα, τα οποία θα στηρίξουν τον βασικό προβληματισμό σχετικά με το αν και κατά πόσο μπορεί να οφείλεται ο κόσμος μας σε κάποιο ευφυές και υπέρτατο ον. Από την άλλη, όσοι σταθούν στις επιλογές είτε του ευφυούς είτε του πανάγαθου γιου, τους παρακαλώ να εκδηλωθούν στα σχόλια, μήπως και μπορέσουμε να εντοπίσουμε έγκαιρα τον επόμενο Anders Behring Breivik.

Φροντίδα λοιπόν, φαγητό και αγάπη. Αυτά είναι τα ζητούμενα για τα χαμστεράκια του Περικλή. Με την προϋπόθεση ότι κάποιος αγαπάει τα συμπαθή αυτά ζωάκια και τα θέλει στη ζωή του για παρέα, η διαδικασία που πρέπει να ακολουθήσει είναι μια διαδικασία δύο βημάτων. Πρέπει αρχικά να αναγνωρίσει τις ανάγκες τους και στη συνέχεια να δαπανήσει χρόνο και διάθεση ώστε να ικανοποιήσει αυτές τις ανάγκες. Τι ανάγκες λοιπόν έχουν τα χαμστεράκια; Θα μπορούσαμε να τις συνοψίσουμε στις: ζέστη, φαΐ, νερό, διασκέδαση και ιατρική φροντίδα. Η ικανοποίηση των ανωτέρω; Εξαιρετικά εύκολη και φυσικά απέχει σημαντικά από την πολύπλοκη και παρανοϊκή σκέψη του μικρού Περικλή. Η ευκολία έγκειται στο γεγονός ότι τα γλυκά άσπρα ποντικάκια έχουν ιδιαίτερα περιορισμένες ανάγκες. Και αν οι ανάγκες τους ήταν ακόμη πιο λίγες, τα πράγματα θα ήταν ακόμη πιο εύκολα. Φανταστείτε να θέλατε στο δωμάτιο σας απλώς μία πανέμορφη πέτρα! Τι ανάγκες έχει μια πέτρα; Καμία. Απλώς την παρκάρετε στη θέση που θέλετε.

Και ερχόμαστε στον υπέρτατο δημιουργό! Τα πάντα εν σοφία εποίησε λοιπόν, σύμφωνα με τις απόψεις των θεϊστών. Και με δεδομένο ότι μας αγαπάει, καθότι πανάγαθος, θα έπρεπε να φροντίσει κατά τέτοιον τρόπο ώστε να ικανοποιήσει τις ανάγκες μας. Προφανώς θα ήταν ιδιαίτερα παράτολμο να προσπαθήσω να συνοψίσω μέσα σε ένα άρθρο τις ανάγκες των ανθρώπων, αλλά δεν πιστεύω να διαφωνήσουν πολλοί αν πούμε ότι στη βάση των αναγκών του ανθρώπου βρίσκονται η ανάγκη για ζωή, η αναπαραγωγή, η τροφή και το νερό και το ευνοϊκό περιβάλλον.

Χρειάζεται ιδιαίτερη ευφυΐα για να μπορέσεις να ικανοποιήσεις τις ανωτέρω ανάγκες; Λαμβάνοντας φυσικά υπ’ όψιν και την παντοδυναμία του δημιουργού; Μάλλον καμία ευφυΐα. Απλή κοινή λογική την οποία θα διέθετε σύμφωνα με τις προσδοκίες μας ακόμη και ο δεκάχρονος Περικλής. Θάνατος; Γιατί να υπάρχει; Αναπαραγωγή; Το μόνο εύκολο. Πεινάς; Τι λαχταράει η ψυχή σου για σήμερα; Τσουρέκι με σοκολάτα, γαλακτομπούρεκο απ’ τον Γαλυφιανάκη (UPDATE 2017: εντάξει, εντάξει, και της Νικηφόρου), χοιρινό με σέλερυ, πίτσα σπέσιαλ ή κοκορέτσι; Διψάς; Σκύψε και πιες όπου κι αν βρίσκεσαι, από δροσερό νερό μέχρι πανάκριβο πόρτο και παγωμένη βαρελίσια μπύρα! Για την ακρίβεια, γιατί καν να διψάς; Ευνοϊκό περιβάλλον; Ορίστε μια αιώνια ελληνική άνοιξη, μέσα σε πράσινα λιβάδια, καταγάλανα νερά και χρυσές ακρογιαλιές για όλους.

Τι κατάφερε τελικά ο ευφυέστατος δημιουργός των θεϊστών; Ας ρίξουμε μια συνοπτική ματιά:

• Ζωή; Ο θάνατος ζει και βασιλεύει! Από την παιδική θνησιμότητα μέχρι τα ατυχήματα, τις αρρώστιες και τα γεράματα.
• Αναπαραγωγή; Ας σταθούμε και πάλι στην παιδική θνησιμότητα αλλά ας μην παραβλέψουμε και τις όχι σπάνιες περιπτώσεις ανικανότητας, τη γονιμότητα των γυναικών για μόλις 60 μέρες το χρόνο και τις τερατογενέσεις.
• Τροφή και νερό; Τα παιδάκια στην Αφρική μάλλον διέφυγαν της προσοχής του ευφυούς σχεδιαστή. Και όχι μόνο αυτά φυσικά, αφού σε όλες τις φτωχές περιοχές του πλανήτη η πείνα θερίζει. Χμμ, αν το καλοσκεφτούμε βέβαια, και εκεί όπου δεν υπάρχει πείνα, λίγοι βρίσκουν το λαυράκι τους μαγειρεμένο και τη σαμπάνια τους σερβιρισμένη. Οι υπόλοιποι πρέπει να αγοράσουν, να μαγειρέψουν και να τσακιστούν μέχρι τη βρύση τους για να πιουν νερό. Αν η βρύση τους έχει πόσιμο νερό.
• Ευνοϊκό περιβάλλον; Εδώ γελάμε. Σε μια Γη που υποτίθεται πως κατασκευάστηκε για να μας φιλοξενήσει, το 70% καλύπτεται από αλμυρό θαλασσινό νερό! Και το παζλ ολοκληρώνεται ιδεατά από τα ηφαίστεια, τους σεισμούς, τα τσουνάμι, τις πλημμύρες, τους κεραυνούς, τους τυφώνες, τα tornado, τη ραδιενέργεια, τα μικρόβια, τις αρνητικές θερμοκρασίες των πόλων και τις ερήμους του πλανήτη. Νομίζετε ότι το κακό σταματάει εδώ; Αυτό το αφιλόξενο μέρος για τη ζωή που μόλις περιγράψαμε ονομάζεται Γη και είναι το ευνοϊκότερο μέρος μέσα στο Σύμπαν, σύμφωνα με τις μέχρι τώρα γνώσεις μας, για την ανάπτυξη ζωής! Το διάστημα, οι αστέρες και οι μαύρες τρύπες του διαστήματος απαγορεύουν τη ζωή. Τι ποσοστό του σύμπαντος ευνοεί τελικά τη ζωή; Δύσκολος στη σύλληψή του ο αριθμός, αφού μιλάμε για ένα ποσοστό 10^-54%! Για τους μη εξοικειωμένους με τις μαθηματικές έννοιες, δεν μιλάμε για το πολύ μικρό ποσοστό 0,01% αλλά για ένα ποσοστό 0,000000000000000000000000000000000000000000000000000001%!!! Σε αυτήν ακριβώς τη λογική απολαύστε στο παρακάτω βίντεο τον Neil Degrasse Tyson στο Stupid Design.
  
  
  
  

Άλλες απορίες περί του ευφυούς σχεδιασμού. Γιατί χρειάζονται κάποια λεπτά για να διαβαστεί αυτό το άρθρο; Ή πιο απλά, μιας και η μάθηση είναι σημαντική, γιατί μαθαίνουμε τόσο δύσκολα και αδυνατούμε να διαβάσουμε όλους τους τόμους μιας εγκυκλοπαίδειας μέσα σε ένα δευτερόλεπτο; Γιατί τα γλυκά, οι πίτσες και τα κοψίδια παχαίνουν; Γιατί η όρασή μας εξασθενίζει με την πάροδο των χρόνων; Γιατί ερωτευόμαστε χωρίς ανταπόκριση;

Διάλειμμα για διαφημίσεις. "Πολυτεχνίτης κι Ερημοσπίτης", και στο φαρμακείο του αξέχαστου Βέγγου εισέρχεται αλαφιασμένη μια κυρία:
Μεταξά: Γρήγορα, γρήγορα θα το χάσουμε το παλικάρι.
Βέγγος: Γιατί κυρά μου; Τι συμβαίνει;
Μεταξά: Έχει πέσει μπρούμυτα και δεν μπορεί να σαλέψει ούτε χέρια ούτε πόδια ούτε να ανοίξει τα μάτια του...
Βέγγος: Και παλικάρι το λες εσύ αυτό; Άμα ήταν έτσι τα παλικάρια… Άιντε, άιντε….

Στην ίδια ακριβώς λογική: Άμα ήταν έτσι η ευφυΐα… Άιντε άιντε…

Τα πάντα εν σοφία εποίησε...

Ναι, αλλά δεν είναι απλός ψυχασθενής. Είναι στυγνός σαδιστής.
Είναι τελικά εύκολα αποδείξιμο ότι ο θεός το μόνο που δεν κάνει είναι να προσπαθεί να ευνοήσει τη ζωή και τις ανάγκες της σε αυτό το σύμπαν. Επειδή όμως δεν μιλάμε για ανάγκες τις οποίες πρέπει να αναγνωρίσει ο θεός, αλλά ανάγκες τις οποίες ο ίδιος δημιούργησε (μιας και μιλάμε για τον δημιουργό), γεννιέται εύλογα το ερώτημα: Αφού μας αγαπάει και δεν σκόπευε να ικανοποιήσει έναν τόσο μεγάλο αριθμό αναγκών μας, γιατί μας έπλασε με τέτοιες ανάγκες; Όπως είχαμε αναφέρει και στην αρχή, όσο πιο περιορισμένες οι ανάγκες, τόσο πιο εύκολο να ικανοποιηθούν. Θυμάστε την πέτρα; Γιατί δεν έπλασε τα δημιουργήματά του με τις ανάγκες μιας πέτρας;

Μάλλον μιλάμε για έναν θεό σαδιστή, ο οποίος περιγράφεται εξαιρετικά από τον Αλ Πατσίνο ως Τζον Μίλτον, στον εκπληκτικό του μονόλογο στην ταινία Ο Δικηγόρος του Διαβόλου:

Για ποιον κουβαλάς λοιπόν τις τύψεις σου, αυτόν το σάκο με τα τούβλα; Για τον θεό;;; Επίτρεψέ μου να σου δώσω μερικές εμπιστευτικές πληροφορίες σχετικά με τον θεό. Ο θεός αρέσκεται να παρακολουθεί. Και είναι ένας μεγάλος φαρσέρ. Σκέψου το. Δίνει στον άνθρωπο ένστικτα. Του δίνει αυτό το εξαιρετικό δώρο, και στη συνέχεια τι κάνει; Σου το ορκίζομαι, για τη δική του διασκέδαση, για το ιδιωτικό του κοσμικό καλαμπούρι, ο ίδιος ορίζει τους κανόνες εν αντιθέσει. Μιλάμε για την γκάφα όλων των εποχών. Κοίτα, αλλά μην αγγίζεις. Άγγιξε, αλλά μην δοκιμάσεις. Δοκίμασε, μην καταπιείς όμως. ΧΑ! Και ενώ εσύ χοροπηδάς από το ένα πόδι στο άλλο, τι κάνει αυτός; Ξεσκίζεται μέχρι αηδίας στα γέλια! Είναι ένας σφιχτόκωλος. Είναι ένας σαδιστής. Είναι ένας απών σπιτονοικοκύρης. Να λατρέψεις αυτόν; ΠΟΤΕ!

Απολαύστε τον μονόλογο στο πρωτότυπο:

Αν λοιπόν δεν μιλάμε για έναν τέτοιο θεό, τι άλλο μπορεί να συμβαίνει; Απλώς πρέπει να αποδεχτούμε ότι ο κόσμος που γνωρίζουμε κάθε άλλο παρά φιλικός είναι για τη ζωή. Είναι ένας στίβος μάχης στον οποίον επικρατεί αυτός που προσαρμόζεται και αυτός που εξελίσσεται. Ούτε ευφυΐα απαιτείται για κάτι τέτοιο, ούτε απέραντη αγάπη και παντογνωσία και παντοδυναμία από κάποιον δημιουργό. Η απλή ωριμότητα των "δημιουργημάτων" είναι υπέρ αρκετή.

Πιθανές Ενστάσεις
Επειδή τα βλέπω να έρχονται τα έτοιμα απολογητικά ρετσέτα, ας τα απαντήσω προκαταβολικά!

Απάντηση: Άγνωσται αι βουλαί του Κυρίου!
Ανταπάντηση: Και τότε εσείς πώς τις γνωρίζετε και αποφαίνεστε ότι τα πάντα εν σοφία εποίησε;

Απάντηση: Όντως τα πάντα εν σοφία εποίησε, αλλά το σχέδιό του είναι τόσο μεγαλοφυές ώστε είναι αδύνατο να το καταλάβεις.
Ανταπάντηση: Η αέναη αντιπαράθεση του όλου ως μερικό είναι η βάση της μη παραδοχής των ενδόμυχων σκέψεών μας! Αυτό το τελευταίο έγινε κατανοητό; Σίγουρα όχι. Χαρακτηρίστε με λοιπόν κι εμένα ευφυή για να τελειώνουμε.

Συνέχεια στο άρθρο...

Η Κερκόπορτα Της Θρησκευτικής Διαπαιδαγώγησης

Γιατί υπάρχουν τελικά οι θρησκείες; Οι συνήθεις απαντήσεις κυμαίνονται μέσα σε ένα φάσμα από το άκρως δογματικό:
- Γιατί η θρησκεία αποκαλύφτηκε σε εμάς ως αλήθεια από τον ίδιο το θεό (ναι, αλλά γιατί τελικά υπάρχουν και άλλες θρησκείες;;;).
μέχρι το ορθολογιστικό:
- Επειδή αποτελούν εξελικτικά απομεινάρια τα οποία, αν και δεν είναι πλέον χρήσιμα στον άνθρωπο, μεταδίδονται εντούτοις από τους γονείς στα παιδιά, σε μια ηλικία όπου τα παιδιά δεν έχουν αναπτύξει ακόμα κριτική σκέψη.

Φυσικά ο Δράκος του Σρέντινγκερ συντάσσεται με το τελευταίο, αλλά ο σκοπός της παρούσας ανάρτησης είναι να πάει ένα βήμα πιο πίσω και να απαντήσει στο ερώτημα, γιατί τα παιδιά είναι έτοιμα, από πολύ μικρά, να καλοδεχτούν τις θρησκευτικές ιδέες;

Τα Μιμίδια και η Φυσική Επιλογή
Ο όρος μιμίδιo εισήχθη από τον εξελικτικό βιολόγο Richard Dawkins, κατ’ αντιστοιχία με το γονίδιο, και αναφέρεται σε θεμελιώδεις μονάδες - φορείς πολιτιστικής κληρονομιάς όπως τα ήθη και έθιμα, οι τελετουργίες, οι θρησκευτικές δοξασίες, τα τραγούδια κλπ. Ο ανθρώπινος πολιτισμός μεταδίδεται και εξελίσσεται από γενιά σε γενιά, μέσω της επικοινωνίας και του λόγου. Τα μιμίδια αποτελούν για την πολιτισμική εξέλιξη το αντίστοιχο των γονιδίων για την γενετική εξέλιξη. Μεταδίδονται από τους γηραιότερους στους νεώτερους και υφίστανται στην πορεία διάφορες αλλαγές. Οι αλλαγές αυτές είναι άλλοτε καλές και άλλοτε κακές. Καλές όταν ευνοούν τη διατήρηση του μιμιδίου για πολλές γενιές και κακές όταν την εμποδίζουν. Η συσσώρευση πολλών καλών μεταλλάξεων σε κάποιο μιμίδιο έχει ως αποτέλεσμα τη σημαντική ενίσχυση του στον αγώνα επιβίωσης που ορίζεται από τη διαδικασία της φυσικής επιλογής.

Η νηπιακή ηλικία στον άνθρωπο είναι ένας μεγάλος κόμβος συμβολής της γονιδιακής και της πολιτισμικής εξέλιξης. Τα γονίδια, ως θεμελιώδεις φυσικές μονάδες της κληρονομικότητας, επιδιώκουν την επιβίωση τους από γενιά σε γενιά (Richard Dawkins: Το Εγωιστικό Γονίδιο). Γι αυτόν ακριβώς το λόγο προγραμματίζουν γενετικά και με τον πλέον ευνοϊκό τρόπο για την δική τους επιβίωση, τους δύο πόλους μετάδοσης της γενετικής πληροφορίας, τους γονείς και τα παιδιά. Με απλά λόγια, οι γονείς έχουν μέγιστο γενετικό συμφέρον να μεταδίδουν στα παιδιά τους χρήσιμες πληροφορίες και γνώσεις που έχουν αποκτήσει μέσω της εμπειρίας τους. Τα μωρά είναι αντίστοιχα γενετικά προγραμματισμένα να αισθάνονται ασφάλεια και εμπιστεύονται τυφλά τους γονείς τους.. Και κάπως έτσι δημιουργείται και συντηρείται, γενετικά πάντα, ένας νοητός αγωγός ροής πληροφοριών από τον γονιό στο παιδί. Μέσω του αγωγού αυτού καθίσταται δυνατή πλέον η μετάδοση πολιτισμικών πληροφοριών, δια μέσου των μιμιδίων.

Λήψη Αποφάσεων
Ο άνθρωπος, όσο ενηλικιώνεται, καλείται όλο και περισσότερο να λαμβάνει αποφάσεις. Θα φάω ή δεν θα φάω; Ποιο χρώμα να διαλέξω; Πόσα λεφτά να διαθέσω για να αγοράσω αυτοκίνητο; Μήπως ήρθε η ώρα να συζήσουμε; Πλήθος ερωτήματα ζητούν κατάλληλες απαντήσεις! Σε μικρές ηλικίες τα πράγματα είναι ευκολότερα αφού τις περισσότερες αποφάσεις μας τις λαμβάνουν οι γονείς. Η ουσιαστική όμως ενηλικίωση του ανθρώπου έρχεται όταν αυτός καθίσταται ικανός να αποφασίζει μόνος του, και να παίρνει στους ώμους του το βάρος μιας κακής απόφασης. Πότε θεωρείται κάποιος ικανός να λαμβάνει αποφάσεις; Όταν η εμπειρία, η κρίση και οι γνώσεις του έχουν φτάσει σε ένα τέτοιο επίπεδο που να του επιτρέπουν να κάνει υπολογισμούς για τα αποτελέσματα κάποιας απόφασης και να θέτει κριτήρια. Το ανθρώπινο είδος χρειάζεται πάντα κριτήρια για να λαμβάνει αποφάσεις, αφού έχει προ πολλού φύγει από εκείνες τις συνθήκες ζωής όπου οι αποφάσεις μπορούν να βασίζονται στα ένστικτα. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει και ο φιλόσοφος Daniel Dennett, ο άνθρωπος έχει εμμονή με τα σωστά κριτήρια, αποστρέφεται την τυχαία λήψη αποφάσεων και πρέπει πάντοτε να ξέρει τη σωστή απάντηση. Και αν δεν ξέρει αυτός, τότε σίγουρα πρέπει οπωσδήποτε να ισχύουν τα παρακάτω:

1. Κάποιος κάπου πρέπει να ξέρει την απάντηση!
2. Ο γνώστης της απάντησης πρέπει να αποκρίνεται, όταν του ζητούμε τη σωστή απάντηση.

Συνεχίζοντας ο Dennet διαπιστώνει ότι τα παραπάνω αποτελούν μια πολύ βολική κατάσταση για τον άνθρωπο αφού στην ουσία μεταθέτουν την ευθύνη της απόφασης κάπου αλλού. Το Α ή το Β; Ας αποφασίσει ο γνώστης. Αν δεν υπάρχει αυτός, ας ρωτήσουμε το μέντιουμ! Δεν υπάρχει μέντιουμ; Μήπως αστρολόγος; Ούτε! Ας στρίψουμε το νόμισμα!!! Αρκεί να αποφασίσει άλλος. Και θα θεωρήσουμε πάντα πιο ασφαλή την απόφαση του νομίσματος, παρά την προσωπική μας, αλλά χωρίς αιτιολόγηση, επιλογή μεταξύ των Α και Β. Γιατί άραγε;;;

Από τη Μήτρα στο Υπερφυσικό
Όπως αναφέρει ο M. D. Faber στο βιβλίο του Psychological Roots Of Religious Belief, η ζωή ξεκινάει με το κλάμα του μωρού, καθώς αυτό αποζητά φαγητό, φροντίδα ή ασφάλεια. Η απόκριση είναι άμεση. Ένα τεράστιο και ζεστό πλάσμα, εμφανίζεται από το πουθενά γνωρίζοντας πώς να ικανοποιήσει τις επιθυμίες του μωρού. Να θυμίσουμε εδώ ότι το νεογνό δεν βλέπει καλά και δεν μετακινείται μέσα στο σπίτι. Από τη δική του σκοπιά, ο γονιός είναι συνήθως αόρατος, ένας υπερφυσικός φορέας ο οποίος όμως εμφανίζεται συνεχώς στο κάλεσμα του, ξέρει τα πάντα και αποκρίνεται πάντοτε θετικά στο κλάμα του. Και η διαδικασία επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά και ξανά. Κάποιος κάπου ξέρει και αυτός ο κάποιος αποκρίνεται!!! Η μαθησιακή διαδικασία, ως γνωστόν, βασίζεται στην επαλήθευση των προσδοκιών μας. Και αυτή η αρχική περίοδος του ανθρώπου χαρακτηρίζεται από προσδοκίες στο υπερφυσικό οι οποίες πάντα επαληθεύονται!

Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίον τα παιδιά είναι τόσο δεκτικά στη θρησκευτική διδασκαλία, στα πρώτα τους βήματα στη ζωή, όταν η λογική και η κρίση τους δεν είναι ακόμα ανεπτυγμένες. Έχουν την εμπειρία της επαλήθευσης στο μεταφυσικό. Μεγαλώνοντας βέβαια διαπιστώνουν σταδιακά ότι η μαμά δεν εξαφανίζεται, απλά πήγε στο διπλανό δωμάτιο. Συνεχίζοντας να βασίζονται στην επαλήθευση, μαθαίνουν ότι άμα πέσουν θα χτυπήσουν, αν πατήσουν στα νερά θα βραχούν, αν πιάσουν το μαχαίρι θα κοπούν και αν πατήσουν αυτό το κουμπί στον τοίχο θα ανάψει το φως. Σταδιακά και όσο μεγαλώνουν, το λογικό (αυτό που επαληθεύεται) αρχίζει να κερδίζει έδαφος εις βάρος του υπερφυσικού, έως ότου το εκτοπίσει εντελώς.

Στην τρυφερή παιδική ηλικία όμως, η πόρτα στο υπερφυσικό είναι, όπως είδαμε, δικαιολογημένα υπαρκτή! Και δυστυχώς η χορήγηση τοξικών θρησκευτικών μιμιδίων από το γονικό περιβάλλον στις μικρές ηλικίες μπορεί να την ανοίξει για πάντα, δημιουργώντας έτσι ανθρώπους που παραμερίζουν τη λογική, αδυνατούν συχνά να αυτενεργήσουν, γίνονται έρμαια στις πρακτικές διαφόρων θαυματοποιών και προσπερνούν τις υπαρκτές χαρές της ζωής για τις υποθετικές αλλά ανύπαρκτες αμοιβές μιας μεταθανάτιας ζωής. Εξαπατημένοι και δυστυχισμένοι άνθρωποι, αιώνια ανήλικοι!!!

Συνέχεια στο άρθρο...

Ακούσιος Ορθολογισμός VS Επίκτητη Πίστη

Με τον ιό της γρίπης Α προ των πυλών και με την ανελέητη κινδυνολογία των τηλεοράσεων, έχουμε πλέον ένα καλό παράδειγμα για να φέρουμε στην επιφάνεια ένα ψυχολογικό φαινόμενο το οποίο είναι ευρύτατα γνωστό στην φιλοσοφική και εξελικτική κοινότητα. Για την επιστήμη το όλο φαινόμενο έχει να κάνει με την αμφιταλάντευση του ατόμου πάνω στο δίπολο Ορθολογισμός – Πίστη. Ενώ για τους σκληροπυρηνικούς πιστούς το ζήτημα τίθεται σε εντελώς διαφορετική βάση, αντοχή της πίστης στην υπονόμευση της από πειρασμούς, κακόβουλες σκέψεις, κολάσιμες συμπεριφορές κ.α.

Να κάνω μια μικρή παρένθεση για να ξεκαθαρίσω μια και καλή ότι είμαι κατά της κινδυνολογίας της τηλεόρασης. Είμαι και κατά της συνομωσιολογίας που θέλει τη γρίπη Α μη υπαρκτό πρόβλημα. Θεωρώ ως μοναδικό τρόπο σοβαρής αντιμετώπισης τέτοιων κρίσεων την επιλεγμένη ενημέρωση από τους εκάστοτε ειδικούς. Πως εντοπίζεις έναν ειδικό; Πολύ απλά!!! Τον ρωτάς με ποια ιδιότητα σου μιλάει επί του θέματος. Ένα σύντομο βιογραφικό δεν έβλαψε ποτέ κανέναν· το πολύ – πολύ να ενισχύσει σημαντικά τις θέσεις του ομιλούντος. Η προκλητική αδιαφορία, από την άλλη, για την ιδιότητα του ομιλητή ειδήμονα, αναπαράγει συστηματικά την άγνοια και τους περιαστικούς μύθους.

Έτσι όταν βλέπουμε να διατυπώνονται απόψεις όπως αυτές του Άνθιμου Θεσσαλονίκης (Η θρησκεία σκοτώνει τα μικρόβια) και του Μητροπολίτη Μεσογαίας και Λαυρεωτικής (Ο δεσπότης της NASA τα λέει έξω απ’ τα δόντια για τη γρίπη των χοίρων και τη Θεία Κοινωνία), δεν μπορούμε παρά να αναρωτηθούμε πόσο ανεύθυνος μπορεί να είναι κάποιος ο οποίος θα επιλέξει να αδιαφορήσει για τις παραινέσεις των ειδικών (Πώς να προφυλαχτείτε από τη νέα γρίπη) σχετικά με την μετάδοση του ιού με το συνωστισμό και με το σάλιο, και να πιστέψει τα λεγόμενα των, παντελώς άσχετων με το αντικείμενο, ιερέων!!! Όπως είπε και ο Μαυρογιαλούρος κάποτε στους αυτοδίδακτους θεραπευτές χωρικούς: - Καπνό; Πάνω στην πληγή;;; Εεε όχι βρε παιδιά, στις πληγές βάζουμε ιώδιο! Πως θα το κάνουμε τώρα; Θα αρχίσουμε να βάζουμε στις πληγές καπνό και θα φουμάρουμε το ιώδιο...; Μόνο που εκείνοι οι φουκαράδες οι χωρικοί δεν είχαν γιατρούς στο ξεχασμένο χωριό τους και η ταινία γυρίστηκε το 65. Στην σημερινή εποχή της πληροφόρησης, επιτρέπεται να πάρουν κάποιοι στα σοβαρά τους θέλω-να-γίνω-γιατρός ιερείς;

Οπότε το ερώτημα προς τους πιστούς είναι αρκετά ξεκάθαρο! Η επιστήμη (την οποία ιδίως σε θέματα υγείας τείνουμε να εμπιστευόμαστε) λέει ότι ο συνωστισμός στις εκκλησίες και η χρήση του ίδιου ποτηριού και κουταλιού κατά τη διάρκεια της θείας κοινωνίας, ευνοεί τη μετάδοση του ιού της γρίπης Α (Η1Ν1). Θα κοινωνούν λοιπόν στο εξής οι πιστοί, αφήνοντας τον εαυτό τους στο έλεος του θεού, ή θα ακούσουν τους ειδικούς και θα απέχουν; Πιστεύω ότι οι περισσότεροι θα απέχουν! Κι αν όχι από την αρχή, πιθανόν μετά τα πρώτα βεβαιωμένα κρούσματα. Ας δούμε και πως ερμηνεύει η επιστήμη την παραπάνω πιθανή συμπεριφορά. Θα προσπαθήσω να κάνω μια ανάλυση μέσω των εννοιών Πίστη στην Πίστη και Θεολογική Ορθότητα.

Μια μικρή εισαγωγή
Στις κοινωνίες των πιστών, η πίστη είναι το πιο σημαντικό πράγμα που υπάρχει. Για να έρθουμε στα της χώρας μας, η μύηση του ανθρώπου ξεκινάει από πολύ νωρίς. Σταυροκοπήματα και λαμπάδες στο εκκλησάκι της κλινικής κατά την ώρα του τοκετού, "Όλα καλά, δόξα τω θεώ" μετά τη γέννα, παναγίτσα στο κρεβάτι του μωρού, σαραντισμός και ευχή του παπά, βάπτιση, διδασκαλία της βραδινής προσευχής, "έλα να σου μάθω να κάνεις το σταυρό σου" κλπ. Όλα αυτά δε, θεωρούνται τόσο πολύ σημαντικά, ώστε ακόμα και το στενό οικογενειακό περιβάλλον τηρεί άγρυπνη στάση για την εφαρμογή τους, στην περίπτωση απείθαρχων γονέων. Η πίστη κατ’ αυτήν την έννοια, αποτελεί για τον άνθρωπο μια επίκτητη ιδιότητα.

Ο ορθολογισμός από την άλλη, είτε σε κοινωνίες πιστών, είτε σε κοινωνίες αδιάφορες για τα θέματα πίστης, είναι πάντα εκεί και αποτελεί μια έμφυτη και ακούσια ιδιότητα! Είτε διδαχτεί είτε όχι σε ένα παιδάκι, θεμελιώνεται με, είτε γρήγορα είτε αργά, αλλά σταθερά βήματα μέσα στο νεανικό μυαλό, μέσω της καθημερινής εμπειρίας, των αποδείξεων και της επαλήθευσης. Η Εξέλιξη του Δαρβίνου επιβάλλει αθόρυβα την ύπαρξη ορθολογιστικού κέντρου σε κάθε εγκέφαλο. Η ύπαρξη κάποιας υπερφυσικής πίστης μπορεί να φρενάρει τον ορθολογισμό σε αλληλεπικαλυπτόμενες περιπτώσεις, αλλά σε γενικές γραμμές, ο εγκέφαλος μας αποκτάει ολοένα και περισσότερο τη δυνατότητα να εξάγει συμπερασμούς.

• Άμα φάω πολύ, θα πονάει μετά η κοιλιά μου.
• Άμα δεν φορέσω μπουφάν όταν έχει κρύο, θα αρρωστήσω.
• Άμα κάποιος είναι άρρωστος, δεν τον πλησιάζω γιατί θα κολλήσω κι εγώ.

Πως γνωρίζουμε όλες αυτές τις συνεπαγωγές; Μέσω της επαλήθευσης. Όποτε συμβαίνει το πρώτο σκέλος, κατά κανόνα ακολουθεί και το δεύτερο. Αν μας εξηγήσει κάποιος τον μηχανισμό από νωρίς, τόσο το καλύτερο. Θα έχουμε αποκτήσει μια σημαντική γνώση. Αν πάλι δεν μας τα εξηγήσει κανείς, θα αναλάβει να μας τα εξηγήσει η εμπειρία με τον δύσκολο τρόπο.

Η Πίστη στην Πίστη (Daniel Dennett) 
Η μετάβαση από την προγενέστερη λαϊκή θρησκεία, με πλήθος φαντασιακών ιστοριών, μύθων και δεισιδαιμονιών, στη μεταγενέστερη οργανωμένη θρησκεία των κοσμικών κρατών, χαρακτηρίζεται, κατά τον φιλόσοφο Daniel Dennett, από τα εξής δύο εξελικτικά χαρακτηριστικά:

Πρώτον, το σύνολο των θρησκευτικών πεποιθήσεων υπόκειται σε ισχυρό φιλτράρισμα και παραμένουν μόνο αυτές οι πεποιθήσεις που δεν διαψεύδονται συστηματικά και που δεν έχουν σημαντικές και δυσάρεστες συνέπειες στη ζωή μας. Γι αυτόν τον λόγο, και με την πάροδο του χρόνου, εγκαταλείπονται οι ανθρωποθυσίες και κάθε λογής θυσίες, το κάψιμο μαγισσών και άλλα φαιδρά (έχουν δυσάρεστες συνέπειες στη ζωή μας). Γι αυτόν τον λόγο παραμένουν σταθερές πεποιθήσεις σχετικά με την μετά θάνατον ζωή (δεν διαψεύδονται ποτέ, άσχετα με το γεγονός ότι είναι και ανάξιες πίστης). Γι αυτόν το λόγο το συντριπτικά μεγαλύτερο ποσοστό των πιστών κάνουν προγαμιαίο σεξ (η αποχή δεν θα είχε ευχάριστες συνέπειες στη ζωή μας).

Δεύτερον, και ως συνέπεια του πρώτου, το ψαλίδισμα των θρησκευτικών πεποιθήσεων που συγκροτούσαν ένα σύστημα πίστης σε κάποιον υπερφυσικό φορέα, έχει ως συνέπεια την αποδυνάμωση του υπερφυσικού φορέα αυτού. Αυτό που απομένει πλέον είναι η διάχυτη αίσθηση για τη σημαντικότητα της πίστης, η Πίστη στην Πίστη, και όχι πλέον στο αντικείμενο της πίστης αυτό καθ’ αυτό. Στα ενδόμυχα του μυαλού του πιστού, δεν είναι πλέον τόσο σημαντικός ο θεός, αλλά σημαντικό είναι να πιστεύει ο άνθρωπος στο θεό! Ή έστω και κάπου αλλού, οπουδήποτε! Γι αυτό και ο άθεος είναι δακτυλοδεικτούμενος σε αντίθεση με τον αλλόθρησκο ο οποίος "τουλάχιστον κάπου πιστεύει και αυτός...".

Το παράδειγμα του Dennett για την Πίστη στην Πίστη είναι αφοπλιστικό: "Αν πραγματικά πιστεύεις ότι ο θεός σου σε βλέπει και δεν θέλει να αυνανίζεσαι, δεν θα αυνανίζεσαι. (Θα αυνανιζόσουν ποτέ ενώ θα σε έβλεπε η μάνα σου. Φυσικά όχι! Πολύ περισσότερο δεν θα αυνανιζόσουν ενώ θα σε έβλεπε ο θεός!!! Πιστεύεις λοιπόν ότι σε βλέπει ο θεός;;; Μάλλον όχι...)".

Η αποδυνάμωση αυτή λοιπόν του υπερφυσικού προστάτη, έρχεται να κλονίσει όμως την συνεπή θρησκευτική στάση απέναντι σε ζητήματα που μας αφορούν άμεσα, και στα οποία η λογική στέκεται απέναντι στη θρησκεία. Να αποφύγεις το προγαμιαίο σεξ; Σώπα ρε φίλε. Μα ο θεός δεν θέλει προγαμιαίες σχέσεις! Εεε πως, άμα υπάρχει αγάπη. Μα η θρησκεία μας το λέει ξεκάθαρα! Εμένα ο παπά-Δημήτρης μου είπε (δικαιολογιών συνέχεια)...

Η Αγγλικανική Εκκλησία λοιπόν έρχεται να επιβεβαιώσει το τόσο ανθρώπινο και επιστημονικά αποδεδειγμένο "καλή η πίστη, ας κοιτάξουμε όμως τώρα να σώσουμε και το τομάρι μας" (η πίστη είναι εδώ, ο θεός όμως που είναι τώρα;;;). Και αυτό σε μια χώρα που δεν βρίσκεται έξω από το χορό (31 θάνατοι μέχρι τώρα), όπως προς το παρόν η Ελλάδα με τους λαλίστατους ιερείς. Επειδή λοιπόν η πίστη στην πίστη, για το μεγαλύτερο ποσοστό των θρησκευόμενων είναι βεβαιωμένη, περιμένουμε να δούμε από τους Έλληνες αν θα υποκύψουν στο ενδόμυχο ορθολογιστικό τους ερέθισμα και θα αποφύγουν την θεία κοινωνία.

Θεολογική Ορθότητα (Justin L. Barrett)
Ο πειραματικός ψυχολόγος Justin L. Barrett έχει διαπιστώσει πειραματικά μια ιδιότητα του μυαλού, παρεμφερή ιδιότητα της πίστης στην πίστη, για την οποία έχει προτείνει τον όρο Θεολογική Ορθότητα. Σύμφωνα με αυτήν, ο άνθρωπος διατηρεί για τα θρησκευτικά του πιστεύω του δύο έννοιες. Μια πρόδηλη έννοια του θεού και των θρησκευτικών εννοιών στον χώρο της μνήμης άμεσης ανάκλησης (κάτι σαν το RAM των υπολογιστών), και μια υπόδηλη και επεξεργασμένη αντίστοιχη έννοια στον εγκέφαλο (ο αντίστοιχος σκληρός δίσκος πληροφοριών του ανθρώπου). Η πρώτη έννοια είναι προσαρμόσιμη στο εκάστοτε περιβάλλον, ώστε να παρουσιάζεται το άτομο ως θεολογικά ορθό σύμφωνα με τον θρησκευτικό του περίγυρο. Η δεύτερη έννοια διαμορφώνεται και πάλι εξελικτικά από την καθημερινή μας εμπειρία και το φυσικά ορθό, και κάθε άνθρωπος την κρατάει για τον εαυτό του.

Ο Barrett με σειρά πειραμάτων σε μεγάλο δείγμα ανθρώπων απέδειξε την ισχύ της Θεολογικής Ορθότητας. Σε ένα από τα πειράματα του π.χ. ρωτούσε αρχικά τους συμμετέχοντες σχετικά με τα χαρακτηριστικά του θεού τους. Η άμεση ανάκληση πληροφοριών οδηγούσε τους ανθρώπους σε δημόσια δήλωση των εννοιών "πανταχού παρών", "παντοδύναμος", "βλέπει τα πάντα" κλπ. Στη συνέχεια με βάση αυτές τις έννοιες κατασκεύασε ιστορίες όπως π.χ. ότι ο θεός έσωσε κάποιον από πνιγμό στη μέση του ωκεανού ενώ ταυτόχρονα βοηθούσε μια γυναίκα στην κορυφή ενός βουνού να ξεφύγει από μια πελώρια αρκούδα. Όταν στο τέλος του πειράματος έβαλε τους συμμετέχοντες να ξαναγράψουν μια προς μια τις ιστορίες που τους διηγήθηκε, διαπίστωσε με έκπληξη ότι σε ποσοστό κοντά στο 100%, αυτοί, στο προηγούμενο παράδειγμα, ανέφεραν ότι ο θεός έσωσε κάποιον από πνιγμό και μετά έσωσε και μια γυναίκα από τα νύχια μιας αρκούδας. Με άλλα λόγια, το μη δημόσιο "πιστεύω" τους αφαίρεσε από την ιστορία έννοιες που στερούνται λογικής, όπως την έννοια "πανταχού παρών".

Βάσει των παραπάνω θα έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον να δούμε τις αντιδράσεις των θρησκευόμενων στο θέμα του της επικινδυνότητας της θείας κοινωνίας στον καιρό της γρίπης των χοίρων. Και δεν εννοώ τις λεκτικές αντιδράσεις! Αυτές θα ακολουθήσουν το δημόσιο "πιστεύω".

Κάθε καλός χριστιανός, όταν θα ερωτηθεί, θα απαντήσει ότι δεν μεταδίδεται καμία αρρώστια με τη θεία κοινωνία. Όταν θα έρθει όμως η ώρα να πάει να κοινωνήσει, όπου δεν θα εξετάζεται ενώπιον άλλων ως προς τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις, αλλά θα έχει να λογοδοτήσει μόνο στον εαυτό του και να σκεφτεί το γεγονός ότι κινδυνεύει σοβαρά ο ίδιος και έχει και μικρά παιδιά τα οποία πρέπει να κρατήσει μακριά από την αρρώστια, εκεί τα πράγματα αλλάζουν. Θα σκεφτεί άραγε ορθολογιστικά, ή αδυνατώντας να αναγνωρίσει τους κινδύνους γύρω του, θα γίνει έρμαιο της φυσικής επιλογής;;; Ίδωμεν...

Συνέχεια στο άρθρο...

Η Εξέλιξη στην Πολιτισμική Διάδοση των Θρησκειών (ή παίζει ο χριστιανικός θεός ζάρια;)

Αν ο χριστιανικός θεός δεν παίζει ζάρια, είναι πολύ κρίμα. Το ότι είναι πολύ κρίμα, είναι βέβαια προσωπική μου άποψη, αλλά θα σπεύσω να την αιτιολογήσω αμέσως.

Πρώτον όπως όλοι, όσοι απολαμβάνουν τον καφέ τους παίζοντας τάβλι, γνωρίζουν, δεν είναι καθόλου εύκολο να ορίσει ή έστω να προβλέψει κανένας το αποτέλεσμα της ρίψης των παιγνιόκυβων. Αν κάποιος από εμάς είχε τέτοια δυνατότητα, θα ήταν ο απόλυτος άρχοντας του παιχνιδιού. Και όμως, ο γνωστός θεός της Αγίας Γραφής, με τις τρισυπόστατες εμφανίσεις του και το βιογραφικό του Ιησού, έχει να επιδείξει πλήθος σημαντικότερων θαυμάτων από το να επηρεάζει απλά το αποτέλεσμα της ρίψης των ζαριών. Ο τύπος έχει δώσει το φως σε τυφλούς, έχει κάνει παράλυτους να τρέχουν, έχει περπατήσει πάνω στην επιφάνεια του νερού και έχει αναστήσει (ακόμα και τον εαυτό του). Συνεπώς αν έπαιζε και ζάρια, απλά θα ήταν ο Tiger Woods του αθλήματος.

Δεύτερον, ειλικρινά τον βλέπω ανίκανο να ασχοληθεί με οτιδήποτε άλλο. Γιατί αν κρίνω από τον κόσμο που έφτιαξε, παίζοντας μόνος του, ε δεν τα κατάφερε και πολύ καλά. Αφού το κακό εμφανίζεται συνεχώς μπροστά στα μάτια μας με πολέμους, αρρώστιες, εγκληματικότητα, πείνα και κακομεταχείριση των ανθρώπων και των ζώων, πολύ απλά ο τύπος είτε θέλει το κακό όντας πανάγαθος, είτε δεν μπορεί να το εξαλείψει όντας παντοδύναμος. Τέτοιο μπερδεμένο άτομο μόνο με ξερά ζάρια θα μπορούσε να ασχοληθεί· με σκάκι σίγουρα όχι!

Τρίτον, αν ο θεός λάμβανε τις αποφάσεις του με βάση τα ζάρια, τότε σίγουρα θα είχε συντριπτικά λιγότερες απώλειες σε πιστούς, οι οποίοι δεν θα νομιμοποιούνταν, όπως π.χ. εγώ, να του καταλογίσουν κακή πρόθεση. Θα ρωτούσε ας πούμε ο κακότυχος πιστός "Ακολουθώ τις εντολές σου κατά γράμμα, πηγαίνω στην εκκλησία, προσεύχομαι και δεν κάνω σεξ παρά μόνο για τεκνοποίηση. Γιατί μου πήρες τη γυναίκα τόσο νέα, γιατί έχασα τον μικρό μου γιο σε τροχαίο και γιατί παλεύω δεύτερη φορά με τον καρκίνο, ενώ ο Βρασίδας που δεν σε πίστεψε ποτέ και χλευάζει στα ανοικτά την εκκλησία, έχει δύο πολυκατοικίες, ένα εξοχικό στη Σκιάθο, δύο κότερα, μια γυναίκα που τον υπεραγαπάει και δύο παιδιά καλοπαντρεμένα και επιστήμονες;". Και θα λάμβανε την πληρωμένη απάντηση "Δεν φταίω εγώ τέκνο μου, αλλά τα ζάρια. Για εσάς τα ντόρτια κι οι διπλές, για ‘κείνον οι εξάρες!" "Μα καλά Κύριε, γιατί λαμβάνεις τις αποφάσεις σου με βάση τα ζάρια;". Απάντηση, "Μα για το αδιάβλητο των αποφάσεων τέκνο μου!"

... και η λίστα συνεχίζεται...

Χιζ φέιβοριτ γκέημ!

Η λίστα των ευφυολογημάτων θα μπορούσε βέβαια να συνεχιστεί στο άπειρο. Όταν μια ιδέα μπάζει από παντού, τα ανέκδοτα βγαίνουν πολύ εύκολα. Αλλά ας περάσουμε στο πλέον επιστημονικό συμπέρασμα που είναι και το σημαντικότερο όλων, και μας έρχεται από τις πιο πρόσφατες ανθρωπολογικές – βιολογικές ανακαλύψεις και την τρισκατάρατη Φυσική Επιλογή. Ο χριστιανικός θεός είναι γεννημένος για ζάρια, γιατί πολύ απλά είναι απίστευτα τυχερός (μαζί με μερικούς ακόμα από το σινάφι του)! Χιλιάδες θρησκευτικές αντιλήψεις έχουν γεννηθεί από τότε που πρωτοεμφανίστηκε ο άνθρωπος, ελάχιστες από αυτές επέζησαν μέχρι σήμερα, και αυτό το οφείλουν σε μία σειρά από χαρακτηριστικά τα οποία ευνοούνται από τη διαδικασία της εξέλιξης. Και ο χριστιανικός θεός, καλώς ή κακώς, κατάφερε να φτάσει ως εμάς.

Οπότε, ας προχωρήσουμε σε μια πολύ συνοπτική παρουσίαση της εξελικτικής διαδικασίας στην πολιτισμική μετάδοση των θρησκειών (ή πως προάγει ο ο ανθρώπινος εγκέφαλος τις θρησκευτικές αντιλήψεις).

Εμπρόθετοι Φορείς
Τα έμβια όντα που καταφέρνουν να προσαρμόζονται στην αμείλικτη διαδικασία της Φυσικής Επιλογής είναι αυτά τα οποία αναπτύσσουν αισθήσεις ή και μηχανισμούς ώστε να αποφεύγουν τους κινδύνους. Ένα μεγάλο όπλο αποφυγής του κινδύνου ήταν αρχικά η δυνατότητα εντοπισμού εμπρόθετων φορέων. Η δυνατότητα δηλαδή του να εντοπίζουμε κάποιο ον με πρόθεση σε οποιοδήποτε συμβάν του οποίου δεν γνωρίζουμε την αιτία. Όταν π.χ. το ζώο Α ακούει ένα θρόισμα στους θάμνους δίπλα του, και το αποδίδει στην κίνηση κάποιου θηρευτή, 9 στις 10 φορές θα τρέξει να ξεφύγει άδικα, γιατί το θρόισμα οφείλονταν στον άνεμο. Την 1 φορά όμως που θα οφείλεται το θρόισμα στον θηρευτή, το ζώο Α θα καταφέρει να διαφύγει. Το ζώο Α έχει λοιπόν ένα τεράστιο εξελικτικό πλεονέκτημα έναντι του ζώου Β, το οποίο «δεν χαμπαριάζει» από ύποπτους θορύβους. Η πλήρης επικράτηση του ανθρώπου σε βάρος των άλλων ζώων οφείλεται εν πολλοίς και στο ότι, αν και λιγότερο προικισμένος σε σωματικά χαρίσματα, είχε τη δυνατότητα να εντοπίζει εμπρόθετους φορείς ώστε να φυλάγεται, και φυσικά ανέπτυξε και τρόπους αντιμετώπισης των εχθρών, πέρα από τη φυγή. Απλά κάπου το κακό παράγινε. Καταλόγιζε λοιπόν προθέσεις στο θρόισμα, στους κεραυνούς, στην φωτιά, ακόμα – ακόμα μεταγενέστερα και στην κακή σοδειά. Δεν κρύβεται όμως πίσω από όλα αυτά κάποιος υπαρκτός εχθρός· και εγένετω... οι Θεοί!

Οντολογικές Έννοιες.
Η μαθησιακή διαδικασία και η δυνατότητα αφομοίωσης κάθε παρεχόμενης πληροφορίας, στηρίζονται σε μια οργάνωση των εννοιών στων εγκέφαλο με τη χρήση προτύπων. Έτσι, κάνοντας χρήση των απλών οντολογικών κατηγοριών Πρόσωπο, Ζωό, Φυτό, Φυσικό Αντικείμενο, Εργαλείο, Τεχνούργημα, έχουμε τη δυνατότητα να μαθαίνουμε διαρκώς καινούρια πράγματα κάνοντας αυτόματους συμπερασμούς με βάση τις οντολογικές αυτές κατηγορίες. Η πρόταση π.χ. "Η Βούρδαινα (© Σόλων Φασιανός) είναι ο βασικός θηρευτής της νυφίτσας" αυτομάτως καταχωρεί στον εγκέφαλο μας ένα νέο ζώο με την ονομασία Βούρδαινα. Χωρίς να μας ενημερώσει κάποιος για οτιδήποτε άλλο, συμπεραίνουμε ότι η Βούρδαινα αναπνέει, τρέφεται, αναπαράγεται, και γεννάει άλλες βούρδαινες και όχι π.χ. ελάφια. Αυτά τα συμπεράσματα μας προκύπτουν από την καταχώρηση της Βούρδαινας στην οντολογική κατηγορία Ζώο.

Κατάλληλες Υπερφυσικές Αντιλήψεις.
Οι σύγχρονοι ανθρωπολόγοι έχουν καταλήξει μετά από σειρά ερευνών και πειραμάτων στο συμπέρασμα ότι όλες οι επιτυχείς θρησκευτικές αντιλήψεις προκύπτουν από κάποια καταχώρηση σε οντολογική κατηγορία, η οποία όμως παραβιάζει κάποιο (αλλά μόνο ένα) από τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά αυτής της κατηγορίας (οντολογική παραβίαση). Επιτυχημένη θρησκευτική αντίληψη θεωρούμε αυτήν που μπόρεσε να επιβιώσει και να διαδοθεί πολιτισμικά από γενιά σε γενιά. Π.χ. ο χριστιανικός θεός είναι πανταχού παρών, δηλαδή Πρόσωπο το οποίο κληρονομεί τις ιδιότητες του να σκέπτεται, να γνωρίζει, να θέλει, να αγαπάει κ.α., παραβιάζει όμως το χαρακτηριστικό που θέλει κάθε πρόσωπο να βρίσκεται σε συγκεκριμένο σημείο του τόπου και του χρόνου κάθε φορά.

1. Εισάγετε λοιπόν στον εγκέφαλο σας μία νέα καταχώρηση σε οντολογική κατηγορία και έχετε τη διαδικασία της εκμάθησης, η οποία μάλιστα ενισχύεται από την επανάληψη (μήτηρ πάσης μαθήσεως).
2. Εισάγετε μια νέα καταχώρηση σε οντολογική κατηγορία, εισάγοντας παράλληλα και ένα παράδοξο για την κατηγορία χαρακτηριστικό, και έχετε αμέσως μια εξωφρενική ιδέα, μια ιδέα που "μένει" στο μυαλό, έναν υπερφυσικό φορέα ο οποίος διαθέτει όλα τα εξελικτικά χαρακτηριστικά για τη δημιουργία κάποιας θρησκείας που δεν θα σβήσει στο πέρασμα των χρόνων.
3. Εισάγετε μια νέα καταχώρηση σε οντολογική κατηγορία, παραβιάζοντας, περισσότερα του ενός, θεμελιώδη χαρακτηριστικά της κατηγορίας, και το μυαλό δυσκολεύεται πλέον να αντιληφθεί και συνθέσει τη συγκεκριμένη έννοια. Για παράδειγμα, μπορούμε να φανταστούμε έναν θεό ο οποίος βρίσκεται παντού και γνωρίζει τα πάντα (Πρόσωπο, το οποίο όμως δεν υπόκειται στους περιορισμούς τόπου και χρόνου) και προσευχόμαστε σε αυτόν οπουδήποτε! Μπορούμε να φανταστούμε μια θαυματουργή εικόνα, η οποία ακούει τις προσευχές μας και τις πραγματοποιεί (Τεχνούργημα το οποίο όμως έχει βιολογικά χαρακτηριστικά, ακούει, αξιολογεί, ικανοποιεί αιτήματα κ.λ.π.), οπότε πηγαίνουμε στο σημείο που βρίσκεται για να προσευχηθούμε. Ο εγκέφαλος μας όμως θα πάρει μόνος του την πρωτοβουλία να απορρίψει μια εικόνα που πραγματοποιεί τις προσευχές μας και είναι και πανταχού παρούσα (Τεχνούργημα με δύο οντολογικές παραβιάσεις, δεν υπόκειται στον περιορισμό τόπου και χρόνου και έχει παράλληλα και βιολογικά χαρακτηριστικά).

Η Αγέλη.
Η έννοια ενός μοναδικού θεού, ο οποίος εξουσιάζει τα πάντα, δημιουργεί αυτόματα σύνολα υποτακτικών σε κάποιον ανώτατο υπερφυσικό φορέα – ηγεμόνα, ομαδοποιώντας έτσι αυτόνομα άτομα σε ένα είδος αγέλης. Μία αγέλη από την οποία κανένας δεν σκέπτεται καν να φύγει, αφού ο αρχηγός έχει υπερφυσικές δυνάμεις. Επίσης, επειδή είναι ένας ο θεός, δεν υπάρχει το αντίπαλο δέος, ώστε να ταχτεί κάποιος μ' αυτό.

Και ως γνωστόν, η αγελαία συμπεριφορά αποτέλεσε για πολλά είδη του ζωικού βασιλείου ένα σημαντικό εξελικτικό εφόδιο για την επικράτηση τους στον αγώνα της Φυσικής Επιλογής.

Για περισσότερες πληροφορίες πάνω στις προαναφερθείσες έννοιες έχω να συστήσω τα:
WHY WOULD ANYONE BELIEVE IN GOD? (Cognitive Science of Religion Series) από τον Justin L Barrett και ΚΑΙ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΕΠΛΑΣΕ ΤΟΥΣ ΘΕΟΥΣ από τον Pascal Boyer.

Εν Κατακλείδι
Οι σκεπτικοί αναγνώστες θα ρωτήσουν: "Καλά, αν αυτά είναι επιστημονικά συμπεράσματα αιχμής, πως τα γνώριζαν οι ιδρυτές του Χριστιανισμού, ώστε να προικίσουν τη θρησκεία τους με τέτοια χαρακτηριστικά;". Απάντηση: Δεν τα γνώριζαν, απλά στάθηκαν εξελικτικά τυχεροί! Πολλές θρησκευτικές και υπερφυσικές αντιλήψεις δημιουργήθηκαν ανά τους αιώνες, μετρημένες όμως στα δάχτυλα του χεριού είναι αυτές που επιβίωσαν και κυριάρχησαν μέχρι σήμερα. Απλώς αν σήμερα είχαμε κρατούσα θρησκεία την πίστη στον Διόνυσο, τότε αυτόν θα είχε ως αντικείμενο η παρούσα ανάρτηση.

"Είχε λογική η θρησκεία όταν πρωτοεμφανίστηκε;". Η απάντηση που δόθηκε στο Α είναι σαφέστατα ναι!
"Την χρειαζόμαστε τη θρησκεία σήμερα;".Η απάντηση είναι ίδια με την απάντηση στο ερώτημα "Δικαιούμαι να αποδίδω τον κεραυνό σε κάποιο υπερφυσικό ον, όντας καθισμένος στο σαλόνι του διαμερίσματος μου, έχοντας πάει για 12 τουλάχιστον χρόνια στο σχολείο, και έχοντας δύο εγκυκλοπαίδειες και internet στο σπίτι μου;". Φυσικά ΟΧΙ!

Η θεωρία της Εξέλιξης, δεν είναι "απλώς μια θεωρία" όπως θέλουν να διαδίδουν ορισμένοι απολογητές της θρησκείας, είναι μια πλήρως θεμελιωμένη θεωρία με ευρύτητα εφαρμογών, από τις πολύπλοκες νοητικές διεργασίες του εγκεφάλου μέχρι τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα! Αν σας ξενίζουν οι έννοιες Εξέλιξη και Φυσική Επιλογή, απλώς λάβετε υπ’ όψιν ότι είναι κατά κάποιον τρόπο η επιστημονική ονομασία γι αυτό που χρησιμοποιείτε ευρέως στην καθημερινή σας ζωή, το γνωστό "Εκ του Αποτελέσματος"!

Συνέχεια στο άρθρο...